lao hạch

Lao hạch: Nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

Lao hạch bạch huyết ngoại vi (gọi tắt là lao hạch) là một bệnh viêm mãn tính ở hạch bạch huyết do vi khuẩn lao gây ra. Bệnh ảnh hưởng đến cả người lớn lẫn trẻ em. Cách điều trị thông thường sẽ dùng thuốc và mổ nếu cần thiết. Cùng tìm hiểu về bệnh lao hạch dưới đây

Lao hạch là gì ?

Hạch bạch huyết là các cấu trúc nhỏ, phân bố khắp cơ thể, thuộc hệ thống mạch bạch huyết. Bình thường, hạch có kích thước nhỏ khoảng bằng một hạt gạo, hạt đậu, hoà lẫn vào các mô xung quanh và không sờ thấy.

Hạch thường đứng thành cụm, với chức năng tạo kháng thể có vai trò quan trọng trong hoạt động miễn dịch của cơ thể để chống lại các tác hại từ bên ngoài.

Các hạch là vị trí mà vi khuẩn dễ dàng xâm nhập, trong đó thường gặp là vi khuẩn lao, dẫn đến gây viêm – lao hạch.

Lao hạch là một bệnh viêm mạn tính ở hệ thống hạch bạch huyết ngoại vi (hạch cổ, hạch bẹn, hạch nách…) do vi khuẩn lao gây nên.

vi khuẩn lao
Hình ảnh vi khuẩn lao

Nguyên nhân dẫn đến lao hạch

Vi khuẩn lao có thể xâm nhập vào hạch qua các con đường:

  • Trực tiếp vào đường bạch huyết thông qua các tổn thương có ở niêm mạc miệng, do sang chấn, nhiễm trùng hay trên cơ địa suy giảm miễn dịch
  • Người bệnh có thể đang nhiễm lao toàn thân, lao phổi và di chuyển đến ở các cơ quan khác, trong đó có các hạch bạch huyết.

Triệu chứng của lao hạch

Người bệnh mắc lao hạch sẽ thường có 2 nhóm triệu chứng:

Triệu chứng nhiễm lao chung

Các triệu chứng nhiễm lao nhìn chung thường rất mơ hồ:

  • Gầy sút, kém ăn.
  • Mệt mỏi kéo dài.
  • Sốt nhẹ về chiều.
  • Ra mồ hôi “trộm” ban đêm.

Triệu chứng đặc hiệu

Vị trí thường gặp nhất là nhóm hạch vùng cổ, điển hình là dọc cơ ức đòn chũm, nhưng cũng có thể ở các vị trí khác, trong đó hạch bẹn rất ít gặp. 

lao hạch ở cổ
Nhóm hạch vùng cổ – dọc cơ ức đòn chũm – sưng to

Hạch lao thường phát triển qua 3 giai đoạn:

  • Giai đoạn đầu: Hạch sưng, kích thước to, nhỏ không đều, di động tốt.
  • Giai đoạn sau: Viêm hạch và viêm vùng mô xung quanh hạch. Hạch có thể dính chùm, hạn chế di động.
  • Giai đoạn nhuyễn hoá: Hạch lao mềm dần, hạch sưng, da vùng hạch tấy đỏ nhưng không nóng và không đau. Khi hạch đã hoá mủ thì dễ vỡ, nếu tự vỡ sẽ gây những lỗ rò trên da, lâu lành, tạo thành sẹo lồi, nhăn nhúm, sùi trắng hoặc thành những dây chằng xơ.

Trong quá trình mắc lao hạch, tình trạng tổng thể của bệnh nhân thường không quá thay đổi, trừ những trường hợp bội nhiễm hoặc có lao phổi hoặc lao ngoài phổi khác kèm theo.

Chẩn đoán bệnh lao hạch bằng cách nào ?

Chẩn đoán lao hạch, cũng như các thể lao ngoài phổi khác, đơn thuần – không kết hợp với lao phổi thường khó khăn, bác sĩ cần dựa vào triệu chứng nhiễm lao chung và triệu chứng tại chỗ kèm theo hỏi thăm về quá trình bệnh, dịch tễ, yếu tố nguy cơ mắc lao của người bệnh.

Bên cạnh các dấu hiệu lâm sàng, bác sĩ sẽ đề nghị các xét nghiệm hỗ trợ để có thể đưa ra chẩn đoán xác định, ví dụ như:

  • Sinh thiết hạch
    • Xét nghiệm tế bào học thấy chất hoại tử bã đậu, tế bào bán liên, tế bào lympho, tế bào khổng lồ trong các bệnh phẩm lâm sàng hạch (chọc hút, dịch mủ).
    • Xét nghiệm mô bệnh học bệnh phẩm sinh thiết hạch có hình ảnh nang lao điển hình: ở giữa là vùng hoại tử bã đậu, bao quanh là các tế bào bán liên, tế bào khổng lồ và tế bào lympho, ngoài cùng là lớp tế bào xơ.
  • Nhuộm soi trực tiếp tìm thấy AFB
  • Ngoài ra có thể tìm vi khuẩn lao bằng phương pháp nuôi cấy bệnh phẩm mủ từ chọc hút hạch hoặc làm xét nghiệm Xpert.
  • Đồng thời, bác sĩ sẽ luôn tìm kiếm có lao phổi phối hợp hay không, sàng lọc bằng X-Quang ngực thẳng. Nếu có lao phổi, sẽ là cơ sở quan trọng cho chẩn đoán lao ngoài phổi.

Lưu ý: Cần chẩn đoán với hạch viêm phản ứng (BCG). BCG (vaccine bacille Calmette-Guérin) là vaccine tiêm phòng bệnh lao. Vaccine có chứa một dạng vi khuẩn gây bệnh lao đã cho làm cho yếu đi, nên không gây bệnh, mà ngược lại, sẽ kích thích hệ miễn dịch sản xuất ra kháng thể để bảo vệ

Ở nước ta hiện nay, sau khi được sinh ra, trẻ em sẽ được tiêm ngừa vaccine phòng lao (BCG) tại vùng cơ bắp ở tay trái. Phần lớn trẻ không có phản ứng phụ nào đáng lo ngại. Tuy nhiên, cũng có khoảng 0,6-1,33% trẻ sưng hạch dưới nách trái (cùng bên tay đã tiêm), thường xuất hiện trong năm đầu tiên sau khi tiêm.

Bản chất của hạch này không phải hạch lao mà là hạch phản ứng sau tiêm chủng nên không cần điều trị bằng các loại thuốc kháng lao. Bác sĩ sẽ chỉ xử trí tại chỗ vị trí hạch viêm, có thể kết hợp uống thuốc kháng sinh thông thường trong vài ngày sẽ cho kết quả tốt.

Lao hạch có nguy hiểm không ?

Lao hạch nếu chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời, đúng nguyên tắc sẽ khỏi bệnh hoàn toàn và không để lại di chứng. 

Ngược lại, việc điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn và để lại nhiều biến chứng, sẹo dị dạng trên cơ thể. Vì thế khi có các triệu chứng nghi ngờ kể trên, bạn nên đến các cơ sở y tế, các bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám đầy đủ và điều trị kịp thời.

Lao hạch, khác với lao phổi, là bệnh không lây nhiễm. Trong bệnh lao hạch, vi trùng lao chỉ khu trú trong hạch, không bùng phát ra ngoài, vì thế không lây lan cho những người xung quanh thông qua tiếp xúc.

Điều trị lao hạch như thế nào ?

4 nguyên tắc trong điều trị lao hạch bao gồm:

  • Phối hợp các thuốc chống lao.
  • Phải dùng thuốc đúng liều.
  • Phải dùng thuốc đều đặn.
  • Phải dùng thuốc đủ thời gian và theo 2 giai đoạn tấn công và duy trì.

Người bệnh mắc lao hạch sẽ được điều trị nội khoa là chính, tức là phối hợp các thuốc chống lao, chia 2 giai đoạn tấn công và duy trì. Tổng thời gian điều trị thường kéo dài, tính theo đơn vị tháng – năm, tuỳ theo thể trạng người bệnh, sự đề kháng của vi trùng lao với thuốc và các bệnh lí khác kèm theo. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, một trong những nguyên tắc điều trị bệnh lao, đó là đủ thời gian. Người bệnh nên tuân thủ theo đúng lời dặn của bác sĩ chuyên khoa.

Lao hạch đa phần được điều trị bằng thuốc kèm theo các biện pháp nâng đỡ tổng trạng người bệnh, có kế hoạch nghỉ ngơi và chế độ dinh dưỡng hợp lí.

Điều trị ngoại khoa/phẫu thuật/mổ sẽ được thực hiện trong các trường hợp hạch to vỡ, hạch to gây chèn ép mạch máu, thần kinh gây đau hoặc hạch to gây dính các cơ quan xung quanh.

Một số bác sĩ khám và điều trị lao hạch

Kết luận

Lao hạch là bệnh không lây và có tiên lượng tốt, điều trị khỏi hoàn toàn nếu được chẩn đoán kịp thời và người bệnh tuân thủ tốt liệu pháp điều trị do bác sĩ đề ra. Do đó, nếu cảm thấy cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường của bệnh, người bệnh nên tìm gặp các bác sĩ Nội Tổng hợp để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời


Bài viết được tham khảo bác sĩ Trần Bảo Ngọc và các nguồn tư liệu đáng tin cậy trong và ngoài nước. Tuy nhiên, Docosan Team khuyến khích bệnh nhân hãy tìm và đặt lịch hẹn với bác sĩ có chuyên môn tại Docosan để điều trị.

Global Tubeculosis report 2020 – WHO

 Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao (Ban hành kèm theo Quyết định số 3126/QĐ-BYT ngày 23 tháng 5 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Y tế).

Những điều cần biết về lao hạch ngoại vi – Bệnh viện 108

Todar’s Online Textbook of Bacteriology – Kenneth Todar

Total
0
Shares
DMCA.com Protection Status

Bạn cần tư vấn

Docosan sẽ hướng dẫn tìm bác sĩ, phòng khám theo triệu chứng, mức giá và địa điểm gần nhất